Her 430 yılda bir Dünya’dan geçen ve geçtiğimiz haftalarda da Türkiye semalarında gözlemlenen aynı kuyruklu yıldızının, Avrupa’daki bilim insanlarından da önce Osmanlı Türk’ü hezârfen, gökbilimci, mühendis, matematikçi ve mekanik bilimci Takiyüddin tarafından gözlemlendiğini açıklayan Trakya Üniversitesi Şehit Ressam Hasan Rıza Güzel Sanatlar Meslek Yüksekokulu Müdür Yardımcısı Öğretim Görevlisi Altay Bayatlı, III. Murad’a sunulan Şehinşahname’deki Takıyüddin'in rasathanesi minyatüründe bu gözlemlere rastlandığını belirtti. Avrupalı bilim insanları tarafından, kuyruklu yıldızın Dünya’daki son ziyaretini yaklaşık 430 yıl önce gerçekleştirdiği, bu tarihin Galileo'nun teleskopu icat etmesinden yaklaşık 10-12 yıl öncesine denk geldiği ifade edilse de günümüze kadar ulaşan minyatürler 1577’de Takiyüddin tarafından İstanbul semalarında gözlemlendiğini söylüyor.
Osmanlı döneminin tek rasathanesi olarak bilinen İstanbul Rasathanesi’nin Takiyüddin bin Maruf-i tarafından kurulduğunu belirten Trakya Üniversitesi Şehit Ressam Hasan Rıza Güzel Sanatlar Meslek Yüksekokulu Müdür Yardımcısı Öğretim Görevlisi Altay Bayatlı, Osmanlı Türkü, hezârfen, gökbilimci, mühendis, matematikçi ve mekanik bilimci Takiyüddin’in dünya bilim tarihindeki öncü çalışmalarını gazetemize anlattı. Bayatlı, Takiyüddin bin Maruf-i’nin tarihimizdeki bilim çalışmalarının öncülerinden sayılabileceğini söyleyerek; “İstanbul Rasathanesi’ni Takiyüddin kuruyor. Takiyüddin, müthiş bir deha ve Osmanlı’nın tek rasathanesi bu. 700 yıllık Osmanlı tarihinde hiç rasathane yapmamışlar, ta ki 3’üncü Murat dönemine kadar. 3’üncü Murat döneminde Takiyüddin olsun, Katip Çelebi olsun, Piri Reis’in önceden gelen bilgileri olsun, böyle üst düzey bilginlerin altın çağına ulaşmasıyla birlikte dünyada coğrafi keşiflerin zirve noktasına ulaşıyorlar. Bütün kıtaları keşfediyorlar ve sadece kutuplar kalıyor. Haritalanmalar da son raddesine ulaşıyor. Yani 1500’lerin haritalarına bakıldığında, çok keyif alınıyor. Kıyılar resimlidir, bir sürü canlandırmalar vardır, çünkü hepsi ressamlar tarafından elle çiziliyor. Sonrasında Takiyüddin’i davet ediyorlar. İstanbul’da 3’üncü Murat, rasathane yaptırtıyor ve muhteşem gözlemler yapılıyor. Şans eseri o dönem, kuyruklu yıldız geçiyor. Takiyüddin çok popüler oluyor” dedi.
KUYRUKLU YILDIZ, LANET İNANCI VE RASATHANE’NİN YIKIMI
Kuyruklu yıldızın astronomik saat, buhar türbini bilimin gelişmesi açısından önemli olan aletlerin mucidi, Avrupa’daki gökbilimcilerinden önce Takiyüddin tarafından gözlemlendiğini söyleyen Bayatlı; “Düşünüldüğü zaman İstanbul’a ilk defa bir rasathane açılıyor. Astroloji, astronomiye dönüyor artık. Mevcut var olan müneccim başları astronomken, astrolog oluyorlar, falcıya dönüşüyorlar. Bundan dolayı günümüzde ‘Müneccim misin?’ denilir. Takiyüddin çok popülerleşince, Şeyhülislam bunu kıskanıyor ve ‘kuyruklu yıldız geçen yerlerde lanet olacak’ diye fetvalar veriyor. Bir şekilde, padişahı da ikna edip, Takiyüddin’in rasathanesini top yağmuruna tutup, yıktırıyorlar. Bundan sonra Takiyüddin, Mısır’a çekiliyor, bir şekilde bilime küsüyor” ifadelerine yer verdi.
“ÜLKEMİZDE DEĞERİ ÇOK BİLİNMİYOR”
Osmanlı Türkü Takiyüddin’in, Danimarkalı aristokrat ve gökbilimci Tycho Brahe gibi önde gelen gökbilimcilere de örnek olduğunun altını çizen Bayatlı; “Rasathane yıkıldığında, Avrupa’da Tycho Brahe diye bir adam var. Tycho Brahe de Kepler’in, Kopernik’in ekolünden geliyor. Brahe’nin aletleri, Takiyüddin’in aletleri ile bire bir örtüşüyor. Brahe ve Takiyüddin’in aletlerini karşılaştıran ve kaynağının Takiyüddin’in olduğunu gösteren makaleler var. Çünkü astronomi aletleri, o dönemlerde o kadar eşsiz ki kendine göre üretiyorsun, ayarlıyorsun. Karşılaştırdığın zaman bu aletleri, Brahe’nin kendisinin yapmış olması mümkün değil. Batı da zaten Takiyüddin’i kabul ediyor. Çok değerli bir adam, ancak ülkemizde değeri çok bilinmiyor” diyerek gökbilimci, bilim insanı Takiyüddin’in hikayesini anlattı.
KUYRUKLU YILDIZ MİNYATÜRLERDE
Her 430 yılda bir geçtiği bilinen kuyruklu yıldızın, Bizans döneminde de resmedildiğine dikkat çeken Bayatlı, “1160 yılında da Bizans’ta aynı kuyruklu yıldız gözlemlenmiş, çizimleri var. Mantık olarak bakıldığında bu bir döngü. El-Muazzam’da Hz. Muhammed’i kuyruklu yıldız ile resmetmişler. 600’lü yıllara denk geliyor. O dönemde böyle bir kuyruklu yıldızın geçtiği ve bunun bir mucize olduğu yönünde çizimler de var. Bu 3 minyatür durumu çok güzel doğruluyor. Kuyruklu yıldız, Hz. Muhammed’in dönemine kadar gidiyor. Çünkü bu bir periyot, döndükçe dönüyor. NASA da git gide dünyaya yaklaştığını söylüyor. Yaklaşık 430 yıllık periyotlarla görülüyor, bunun hesabını astronomlar yapar, yaptıklarında da bulacaklarından eminim. Şecaatname’de de kuyruklu yıldız minyatürüne rastlıyoruz” diye konuştu.
İstanbul Yıldız Teknik Üniversitesi’nde bu yıl 7’incisi düzenlenecek olan 7. Ulusal Kutup Bilimleri Sempozyumu ve 3. Kutup Şenliği’nde yine Takiyüddin’in çizimlerde keşfettiği detayları paylaşacağını bildiren Trakya Üniversitesi Şehit Ressam Hasan Rıza Güzel Sanatlar Meslek Yüksekokulu Müdür Yardımcısı Öğretim Görevlisi Altay Bayatlı; “30 Kasım tarihinde kutup çalıştayları gerçekleştirilecek. Takiyüddin’i orada da gündeme getireceğim. İstanbul Yıldız Teknik Üniversitesi’nde 30 Kasım’da düzenlenecek olan çalıştayda, ben de Takiyüddin’in, Antarktika Kıtası’nı bulduğunu ispatlamaya çalışacağım” dedi. Damla GÖÇ AKYÜZ
