Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Edirne İl Genel Meclis Üyesi Ahmet Sarıgül, nisan ayında 65 ili etkileyen don felaketinin ardından birçok üreticinin sigorta primini ödemesine rağmen destek alamadığını belirterek, “Çiftçi için sigorta, umudun teminatı olmalıydı ama gelinen noktada, TARSİM’e duyulan güven ciddi biçimde sarsılmış durumda. Değerlendirme süreçleri şeffaf yürütülmediği için, çiftçi kendini sistemin dışında hissediyor. Sigorta sistemi, çiftçiyi korumak yerine bürokrasiyle mücadeleye zorluyorsa, orada sadece ürün değil, güven de donmuş demektir” dedi.
CHP Edirne İl Genel Meclis Üyesi Ahmet Sarıgül, geçtiğimiz nisan ayında 65 ili etkileyen büyük don felaketinin ardından, birçok üreticinin sigorta primlerini ödemesine rağmen devlet desteğinden yararlanamadığını belirtti.
Nisan ayında yaşanan don olayı, Türkiye genelinde binlerce dekar ekili alanı etkiledi. Cumhurbaşkanlığı kararıyla üreticilere destek ödemesi yapılacağı açıklansa da, sigorta sisteminde yaşanan sorunlar üreticilerin yüzünü güldürmedi. Sarıgül, “TARSİM bilirkişileri zarar tespitlerini gerçek zararın çok altında yapıyor, destek kapsamına alınan alanlar ise toplam üretim kapasitesinin yalnızca yüzde 5’i” diyerek tepkisini dile getirdi.
“ZARARIN BÜYÜK BÖLÜMÜ DESTEK DIŞI KALDI”
Sarıgül, don felaketinin Türkiye genelinde binlerce üreticiyi etkilediğini hatırlatarak, “Türkiye genelinde 65 ili etkileyen 2025 zirai don felaketi, birçok üreticinin bir yıllık emeğini yok etti. Cumhurbaşkanlığı kararıyla yayımlanan destekleme ödemeleri elbette önemli; ancak mesele sadece “destek verilmesi” değil; asıl mesele, tarımın hâlâ afetlere bu kadar savunmasız olmasıdır. AK Parti Edirne Milletvekili Fatma Aksal, don afetinden etkilenen 785 üreticiye yönelik destek ödemelerinin yapılacağını, toplam 22.130 dekar alanda hasar tespit edildiğini açıkladı. TÜİK verilerine göre Edirne’de yaklaşık 46 bin hektar (460 bin dekar) meyve üretim alanı bulunuyor. Yani destek kapsamına alınan alan, toplam üretim kapasitesinin yalnızca yaklaşık yüzde 5’i. Demek ki zararın büyük bölümü ya kayıt altına alınamadı ya da destek kapsamı dışında kaldı” dedi.
“DESTEK ÇİFTÇİNİN DÜŞMEMESİNİ SAĞLIYOR”
Edirne’nin meyve üretiminde ceviz ve armutun öne çıktığını vurgulayan Sarıgül, verilen desteklerin yetersiz olduğunu söyledi. Sarıgül, “Edirne’de öne çıkan meyveler ceviz ve armut. 2021 verilerine göre ilde 2.400 ton ceviz, 3.357 ton armut üretilmiş. Bu miktar Türkiye toplamında küçük bir pay (%0,6–0,7 civarı) gibi görünse de, Edirne tarımı için katma değeri yüksek, istihdam oluşturan ürünler. Bu nedenle don, sadece bir üretim kaybı değil, aynı zamanda bölgesel ekonomik bir darbe anlamına geliyor. Resmî listede; Armut için dekar başına 5.000 TL, ceviz için yine 5.000 TL destek öngörülüyor. Kulağa iyi geliyor ama sahadaki üretici için tablo farklı. Uzunköprü’deki bir ceviz üreticisine sorun: Bir dekar ceviz bahçesinin yıllık bakım maliyeti 8–9 bin lirayı çoktan geçmiş durumda. Mazot, budama, ilaç, sulama, işçilik derken, verilen destek zararın yalnızca küçük bir kısmını karşılıyor. Üstelik bu 5.000 TL, yalnızca yüzde 100 zarar gören üreticiler için geçerli. Hasar oranı yüzde 20 ya da 30 olduğunda destek 1.000–1.500 TL’ye kadar düşüyor. Yani kâğıt üzerindeki destek, sahada gerçek bir telafi sağlamıyor. Bu destek, çiftçinin ayağa kalkmasını değil, sadece düşmemesini sağlıyor” şeklinde konuştu.
“HEM SİGORTASINI ÖDEMİŞ, HEM DESTEKTEN MAHRUM KALMIŞ”
Sarıgül, Uzunköprü’de 625 dönüm arazide ceviz üreten kadın girişimci Ayşe Darıcan’ın yaşadıklarını örnek gösterdi. Sarıgül, “Bu tablonun en somut örneklerinden biri Uzunköprü’de 625 dönüm arazide ceviz üretimi yapan kadın girişimci Ayşe Darıcan. Ayşe Hanım, üretimini sigorta altına almış; TARSİM’den fırtına, dolu ve don teminatı içeren bir poliçe yaptırmış. Don teminatı için ayrıca 35–40 ton rekolte karşılığı 285 bin TL prim ödemiş. Nisan ayında yaşanan don olayında ürününün büyük kısmı zarar görüyor, ancak TARSİM bilirkişileri tarafından yapılan inceleme sonucunda “0 zarar” raporu düzenleniyor. Bu karar karşısında kendi bilirkişisini tutarak yeni tespit yaptıran Ayşe Darıcan, şimdi mahkeme süreci başlatmak zorunda. Beklentisi 35–40 ton rekolteyken, yalnızca 4 ton ürün hasat edebilmiş durumda. Ancak dava süreci devam ettiği için, devletin açıkladığı don desteğinden de yararlanamıyor. Yani hem sigorta primini ödemiş, hem afet desteğinden mahrum kalmış bir üretici. Bu durum sadece bir kişinin hikâyesi değil; sistemin en zayıf halkasını gözler önüne seriyor” diye konuştu.
“SİGORTA UMUT DEĞİL, HAYAL KIRIKLIĞI OLDU”
Sarıgül, üreticilerin yaşadığı hayal kırıklığının kurumsal güven kaybına dönüştüğünü belirterek, “Çiftçi için sigorta, umudun teminatı olmalıydı ama gelinen noktada, TARSİM’e duyulan güven ciddi biçimde sarsılmış durumda. Üretici artık “primimi ödüyorum ama zararımı alamıyorum” diyor. Bu sadece bireysel bir şikâyet değil; sahada yankısı büyüyen bir kurumsal güven krizi. Bilirkişi raporlarıyla üretici beyanları arasında büyük farklar var. Değerlendirme süreçleri şeffaf yürütülmediği için, çiftçi kendini sistemin dışında hissediyor. Sigorta sistemi, çiftçiyi korumak yerine bürokrasiyle mücadeleye zorluyorsa, orada sadece ürün değil, güven de donmuş demektir” ifadelerini kullandı.
“GERÇEK ÇÖZÜM, DON OLMADAN ÖNLEM ALMAK”
Sarıgül, mevcut desteklerin geçici bir nefes olduğunu belirterek, kalıcı çözüm için önleyici adımların şart olduğunu ifade etti. Sarıgül, “Zirai don destekleri çiftçi için elbette nefes niteliğinde ama bu nefes kısa süreli. Edirne’nin meyve üreticileri için gerçek çözüm, don olduktan sonra ödenen destekler değil, don olmadan alınacak önlemlerdir. Erken uyarı sistemleri, bilirkişi denetimi ve şeffaf tazmin süreçleri oluşturulmazsa her yıl aynı tabloyu yaşayacağız. Edirne’nin üreticisi bir yandan doğayla, bir yandan maliyetle, şimdi de sistemin kör noktalarıyla mücadele ediyor. Toprak donuyor, ama asıl tehlike adaletin ve güvenin de donması” açıklamasını yaptı.
Adem Batuhan SEVER