Edirne'nin simge tarihi yapılarından, Mimar Sinan'ın 'ustalık eserim' dediği Selimiye Camisi’nde tartışmalara yol açan yeni kalem işi uygulamalarına ilişkin Edirne İdare Mahkemesi’nin verdiği yürütmeyi durdurma kararına yapılan itiraz, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi tarafından reddedilirken, mahkeme müdahalenin telafisi imkânsız zararlar doğurabileceğine dikkat çekti. Kararla ilgili değerlendirmede bulunan TMMOB Mimarlar Odası Edirne İl Temsilciliği yönetim kurulu başkanı Atilla Ergin, “Selimiye’nin UNESCO Dünya Miras Listesi’nden atılma tehlikesi ortadan kalkmıştır. Çok sevinçliyiz, hepimize hayırlı olsun”
Edirne’de, UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’nde yer alan Selimiye Camisi’nde yürütülen ve kamuoyunda tartışmalara neden olan yeni kalem işi uygulamalarıyla ilgili yargı sürecinde önemli bir aşama daha geride kaldı. Edirne İdare Mahkemesi’nin verdiği yürütmeyi durdurma kararına karşı Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yapılan itiraz, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi tarafından reddedildi.
KALAM İŞİ UYGULAMALARI 2023’TE BAŞLADI
Mimar Sinan’ın “ustalık eserim” olarak nitelendirdiği Selimiye Camisi’nde, ana kubbeye yönelik kalem işi uygulamaları, 2023 yılının Haziran ayında Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun onayıyla başlatıldı. 2024 yılında tamamlanan çalışmalar sırasında, hat ve tezyinat uzmanlarından oluşan Selimiye Camii Tetkik ve Tahkik Heyeti, mevcut projeye ilişkin Şubat ve Mayıs 2024’te iki ayrı itirazda bulunarak yeni bir kalem işi projesi önerdi. Ancak Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu, bu önerileri reddetti.
Kurul, heyetin üçüncü itirazını değerlendirmeye alarak, camideki kalem işi uygulamalarını “hatalı” olduğu gerekçesiyle iptal etti. Bu kararın ardından, Selimiye Camisi’nin ana kubbesine ilişkin 29 Temmuz’da hazırlanan yeni proje uygulanmaya başlandı. Son onaylanan proje kapsamında, kubbede bulunan 18’inci yüzyıla ait kalem işi katmanı kaldırılarak yeni bir çalışma başlatıldı.
YARGI SÜRECİ VE YÜRÜTMEYİ DURDURMA KARARI
Tarihi camide mevcut 18’inci yüzyıla ait kalem işlerinin hatalı olduğuna ilişkin iddianın bilimsel temelden yoksun olduğu gerekçesiyle, TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi tarafından Kültür ve Turizm Bakanlığı’na karşı Edirne İdare Mahkemesi’nde yürütmeyi durdurma davası açıldı. Davada, hem Yüksek Kurul’un hem de Bölge Kurulu’nun bilimsel esaslara göre karar almak zorunda olduğu, yapılan işlemlerin hukuka aykırı olduğu savunuldu.
Davayı 26 Eylül’de görüşen Bölge İdare Mahkemesi, ara kararında davalı Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Vakıflar Genel Müdürlüğü’nden savunma ve belgelerin gönderilmesi için 30 gün süre tanıdı ve yürütmeyi durdurma kararı verdi. Mahkeme, Kasım ayında açıkladığı nihai kararla Selimiye Camisi’nin ana kubbe, yarım kubbeler ve harim bölümüne ilişkin hazırlanan yeni kalem işi projesiyle ilgili koruma kurulu kararlarının yürütmesini durdurdu.
BAKANLIĞIN İTİRAZI KABUL GÖRMEDİ
Kültür ve Turizm Bakanlığı, Edirne İdare Mahkemesi’nin yürütmeyi durdurma kararının kaldırılması istemiyle İstanbul Bölge İdare Mahkemesi’ne başvurdu. Dosyayı inceleyen 4’üncü İdari Dava Dairesi, bakanlığın itirazını reddetti.
“TELAFİSİ İMKANSIZ ZARARLAR” VURGUSU
Mahkeme gerekçesinde, Selimiye Camisi’nin ana kubbe ve harim bölümündeki mevcut kalem işi bezemelerin yaklaşık 200 yıllık geçmişe sahip, nitelikli tarihi belgeler olduğu ifade edildi. Kararda, 16’ncı yüzyıla ait özgün bezemelere ilişkin somut bir çizim ya da kanıt bulunmadığına dikkat çekildi. Mevcut somut katmanın varsayımlar üzerine yok edilmesinin restorasyon etiğine ve koruma kuramına aykırı olduğu belirtilirken, yapının 2011 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne mevcut haliyle kaydedildiği hatırlatıldı. Bilimsel dayanağı olmayan bu müdahalenin, eşsiz bir kültür varlığı üzerinde telafisi imkânsız zararlar doğuracağı ifade edildi.
“KARARDAN SEVİNÇLİYİZ”
TMMOB Mimarlar Odası Edirne İl Temsilciliği Yönetim Kurulu Başkanı Atilla Ergin, mahkeme kararının odanın talebi doğrultusunda sonuçlandığını belirterek, “Selimiye’nin UNESCO Dünya Miras Listesi’nden atılma tehlikesi ortadan kalkmıştır. Daha önce yürütmeyi durdurma kararı verilmişti. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yürütmeyi durdurma kararına verdiği itirazla beraber açılan dosyada olay sonlandırılmış oldu. Çok sevinçliyiz. Hepimize hayırlı olsun” dedi.
“AÇILDIĞINDA NELERİN YAPILIP YAPILMADIĞINI GÖRECEĞİZ”
Selimiye Camisi’nde restorasyon çalışmalarının sona yaklaştığını ifade eden Ergin, “Restorasyon da bitmek üzere. Bittikten sonra Selimiye hem ibadete hem de ziyarete açılacağı için nelerin yapılıp yapılmadığını göreceğiz. Ama restorasyonu gerekliydi. Sadece restorasyon projelerinin hazırlanması 2 yıl sürmüştü. Restorasyonu da yaklaşık 2 senedir sürüyordu. 4 senelik bir sürecin sonuna gelindi. Şehrimiz için iyi bir adımdı. Onun paralelinde birçok tarihi binalarımızın, sivil mimari yapılarımızın restorasyonu da sürüyor. Edirne’nin bir tarih kenti olduğu daha somut olarak görünüyor” diye konuştu.
Adem Batuhan SEVER